Bài thơ trong đầm gì đẹp bằng sen

     
*

B BÀI CA DAO trong ĐẦM GÌ ĐẸP BẰNG SEN CÓ PHẢI LÀ “CÂU CA PHẢN TRẲC” ?

* Phạm Hải Lê,

Khoa Ngữ văn ĐHSP TP HCM

Bài ca dao :

Trong đầm gì đẹp bằng sen

Lá xanh bông trắng lại chen nhị kim cương

Nhị kim cương bông trắng lá xanh

Gần bùn cơ mà chẳng hôi tanh mùi bùn.

Là một bài ca dao hết sức thân quen thuộc với người Việt xưa nay. Bàn về bài xích ca dao này, công ty thơ Phùng cửa hàng viết :

Mặc cho câu ca được cả nước lưu truyền

Và đời vẫn tin là ca ngợi phẩm phương pháp của sen

Nhưng tôi vẫn ko thể như thế nào tin được

Câu ca này gốc gác tự dân chúng

Bởi câu ca sặc hương thơm phản trắc

Của những phường bội nghĩa vong ân !

Vốn con cái của giai cấp thuộc khổ

Chúng chòi lên cuộc đời quyền lực xoàn son

Nghĩ đến mẹ cha chúng xấu hổ

Chúng mưu toan giấu che từ bỏ

Nói xa gần chúng mượn chuyện sen

Nhị xoàn bông trắng lá xanh

Gần bùn mà chẳng tanh hôi mùi hương bùn

Tất cả là trong cái chữ gần

Chỉ một chữ nhưng mà thấu gan, thấu ruột

Những manh trung ương bội nghĩa vong ân.

<…>

(“Hoa sen” trích vào Nhớ Phùng Quán, Nxb Trẻ 2003)

Bài “Hoa sen” của Phùng quán gợi lên vào ta hình ảnh hoa sencon người – một đứa con đỏng đảnh, phụ bạc bội nghĩa. Đất mẹ túng thiếu chắt chiu sinh nở ra sen : đứa con “da trắng tóc dài” đẹp nhất vào đầm – bên trên đời, đẹp hơn tất cả mọi người. Đứa con xinh đẹp ấy được vật vã hình thành từ trong gian cạnh tranh “của giai cấp cùng khổ”. Thế nhưng đứa nhỏ xinh đẹp ấy lại tự rời xa đất mẹ, rũ bỏ thừa khứ. Nó muốn cắt đứt hoàn toàn mối liên hệ với mẹ cha chỉ do “xấu hổ”, chỉ vị sợ người đời biết dòng nguồn gốc xấu xí “hôi tanh” của mình.

Phải chăng cách tiếp nhận của đơn vị thơ Phùng tiệm về hoa sen là một biện pháp hiểu mới, bí quyết hiểu táo apple bạo, tiếp cận được thần thái của bài xích ca ? Người đời vẫn thường nhắc “Văn chương tự cổ vô bằng cớ”. Những lập luận, những biện minh của ông, như : Gốc của sen là thăm thẳm bùn đen/ Nhị tiến thưởng bông trắng lá xanh là do bùn nuôi dưỡng, Ngay cả hương thanh khiết ta đặt lên bàn thờ thờ / Cũng là xương thịt của bùn tanh, ko phải là không có căn cứ. Biện pháp hiểu này, như ông khẳng định tức thì từ đầu : Mặc cho câu ca được cả nước lưu truyền / cùng người đời vẫn tin là ca ngợi phẩm giải pháp của sen nhưng ông vẫn đến rằng : câu ca sặc hương thơm phản trắc. Cây sen tươi đẹp, hoa sen xinh tươi, thơm ngát, thanh tao lớn lên từ bùn lầy nhưng lại con quay lưng với bùn lầy – phủ nhận cội nguồn, “bội nghĩa vong ân”. Cùng nếu vậy, thì đúng như ông khẳng định, câu ca này không thể ở trong kho tàng dân gian. Bởi kho báu dân gian chứa những hòn ngọc quý về ngôn từ lẫn ý tưởng, bắt buộc không thể dung chứa “đứa bé lạc loại phản trắc”.

Thế nhưng, dường như với người Việt xưa nay, bài bác ca dao được cả nước lưu truyền này sẽ không hề hàm chứa nghĩa “quay lưng phủ nhận thừa khứ”, cơ mà hàm nghĩa “ca ngợi phẩm chất của sen” như nhà thơ Phùng cửa hàng nêu tức thì từ khổ mở đầu bài “Hoa sen” của ông. Vậy phương pháp hiểu của “đời” – của người Việt xưa nay – bao gồm võ đoán không ?

Mở đầu bài bác ca dao là một câu hỏi tu từ – hỏi nhưng không phải để hỏi nhưng là để khẳng định: sen là loại hoa đẹp nhất. Với ngay vào câu hỏi tu từ này, từ đẹp được chọn cần sử dụng chứ ko phải từ xinh. Đẹp cùng xinh được xem là từ đồng nghĩa không trọn vẹn vì cả hai đều bao gồm nghĩa chỉ đặc trưng của đối tượng được đánh giá chỉ tốt, đem lại hứng thú đặc biệt, khiến người ta cảm thấy mê thích thú, nhưng đẹp được dùng khi đối tượng được đánh giá bán về cả hình thức lẫn nội dung, phẩm chất. Còn xinh lại chỉ được sử dụng khi đối tượng được đánh giá là yếu tố bên ngoài, yếu tố hình thức. Chọn từ đẹp, tác giả gửi gắm được những điều nhưng mà từ xinh chẳng thể làm sao bao chứa nổi.

Kết thúc bài ca dao lại là một câu trần thuật phủ định : Gần bùn nhưng mà chẳng hôi tanh mùi bùn. Từ phủ định chẳng góp phần hiểu rõ hơn mẫu vị thế của người nói ở đây.


Bạn đang xem: Bài thơ trong đầm gì đẹp bằng sen


Xem thêm: Trần Anh Vương Là Ai - Những Thăng Trầm Sự Nghiệp Của Trần Anh Vương


Xem thêm: Phần Lớn Đông Nam Á Lục Địa Lý, Đông Nam Á Bao Gồm Hai Khu, Phần Lớn Đông Nam Á Lục Địa Có Khí Hậu


Người nói không phải là sen, ko phải là người vào cuộc tự đánh giá về mình mà là người không tính cuộc đánh giá. Sen không tự nói về mình mà người không giống đánh giá về sen. Đây là sự đánh giá bán khách quan, không mang ý nghĩa chủ quan. Quanh đó ra, thanh âm của từ chẳng – một nguyên âm ngắn (nguyên âm /ă/) cùng với một thanh thấp, ngắn, ko bằng phẳng (thanh hỏi) – như góp phần tăng thêm sức nặng mang đến sự phủ định kia. Từ chẳng đã mang lại những lượng tin tức bổ sung nhưng từ “không” không thể tất cả được. Sự phủ định này nhằm để khẳng định phẩm chất của sen “đẹp từ hình thức mang đến tới nội dung, từ dáng vẻ đến tới phẩm cách”.

Còn từ gần ? Gần tất cả phải là điểm thắt và cũng là điểm mở của chiếc sự chứa chất của những manh trung tâm bội nghĩa vong ân vì chưng bùn với sen đâu phải chuyện gần, chính là sen mọc lên từ trong đó như công ty thơ Phùng cửa hàng khẳng định ? con quay trở lại câu mở đầu, ta thấy tác giả đã khẳng định tức thì từ nhị chữ đầu tiên trong đầm gì đẹp bằng sen, trong đầm chứ ko phải trong đồng. Như vậy, ngay lập tức câu mở đầu, chữ mở đầu cũng là một minh chứng đến thấy sen thành thực, không dối trá. Với tiếp theo ở câu cuối, nếu ta cố gắng thế gần bằng trong hoặc bằng giữa thì đều không ổn vì cả nhị từ này đều tạo phản cảm bởi vì chúng phá vỡ dòng mạch bình thường đã gồm của bài bác ca dao : trong khiến đến câu ca bị lặp, giữa thì dễ dẫn đến cảm giác không nên lôgic vì sự đồ đạc của chính nó mang lại. Nhì chữ trong đầm của câu mở đầu và hai chữ gần bùn của câu kết bài bác cùng cấu trúc câu hỏi tu từ và câu trần thuật phủ định chỉ gợi liên tưởng đến hình ảnh của sen thuộc những giống cây khác, liên tưởng đến một ẩn dụ về môi trường, khó dẫn dắt sự suy diễn theo hướng “sen lớn lên từ bùn rồi quay lại phủ nhận bùn”. Sự suy diễn này, nếu bao gồm thì chỉ bao gồm thể là kết quả của sự áp đặt từ ngoại trừ vào chứ ko thể từ câu chữ của câu ca.

Thêm vào đó, nhì câu giữa bài xích Lá xanh bông trắng lại chen nhị xoàn /Nhị vàng bông trắng lá xanh là một minh chứng mang lại sự trung thực, sự thận trọng. Đây là nhì câu miêu tả nhưng nội dung thông tin chỉ là một. Nhịp thơ và lối đảo ngược trong cách tả từ ngoài vào : Lá xanh à bông trắng à nhị vàng rồi lại từ trong ra : Nhị đá quý à bông trắng à lá xanh khiến người nghe như thấy tác giả đang chỉ ra một bí quyết cụ thể, rạch ròi, rõ ràng ; tách biệt đến mức gây cảm giác : người nói đang bóc tách tách một phương pháp trần trụi, ko giấu giếm, không đậy đậy. Sự tách tách thành thực ấy càng tôn thêm vẻ đẹp thanh khiết của sen. Rất khó có thể nói vẻ đẹp tươi tắn, thanh khiết của hoa sen ngời ngời vào từng câu chữ là vì sự phối color tài tình của tác giả giỏi vì chính bản thân đối tượng sen đẹp, sen xinh cơ mà ra.

Cách sử dụng câu hỏi tu từ tức thì từ câu mở đầu, lối tả từ lá tới hoa rồi đến nhị với lại đảo ngược từ nhị đến hoa rồi tới lá, kết hợp với câu kết cuối bài bác theo lối phủ định để mà khẳng định của tác giả dân gian – quần chúng. # bao đời – cùng hình ảnh bông sen, toà sen chốn Phật đài xuất xắc trên bàn thờ của gia đình, bên trên miếu thờ, đình thờ của loại họ, xóm làng… đã khiến tuyệt đại bộ phận người Việt xưa cũng như nay đều hiểu bài xích ca dao ngợi ca vẻ đẹp lịch sự của bông sen, từ đó để ngụ ý ngợi ca phẩm chất cao tay trong sạch của con người. Cảm thức ngôn ngữ thuộc với cảm thức văn hoá được thấm nhuần vào huyết quản dường như đã khiến hiếm người Việt, với thậm chí cả người nước xung quanh nắm vững ngôn ngữ Việt, văn hoá Việt cũng ko hiểu theo nghĩa “bài ca dao hàm chứa thói vô ơn phản trắc…”.

Mạo muội viết bài viết nhỏ này, người viết mong muốn muốn góp thêm một tiếng nói để góp phần có một cái nhìn công bằng với khách quan lúc bình giá bài ca dao Trong đầm gì đẹp bằng sen.

TP. Hồ Chí Minh, tháng 9-2007

PHL